موتورهای فرمول یک از 1990 تا 2027؛ از غرش V12 و V10 تا عصر پیشرانههای هیبریدی
فرمول یک در طول نزدیک به چهار دهه گذشته، تغییرات بزرگی را در ساختار موتور خودروهای خود تجربه کرده است؛ از پیشرانههای قدرتمند V12 و V10 در دهه ۹۰ میلادی تا موتورهای V8 و نسل جدید V6 توربوهیبرید. نگاهی به تاریخچه موتورهای این رقابتها از سال 1990 تا 2027 نشان میدهد که چگونه قوانین فنی، قدرت، صدای خودروها و حتی شیوه رقابت رانندگان را تغییر دادهاند.
| موتور یکی از مهمترین بخشهای خودروهای فرمول یک است؛ بخشی که در کنار آیرودینامیک و مهارت راننده، نقش تعیینکنندهای در عملکرد خودروها دارد. با این حال، پیشرانههای فرمول یک در سالهای گذشته بارها دستخوش تغییر شدهاند و هر نسل، ویژگیهای فنی متفاوتی را به همراه داشته است.
از موتورهای 12 سیلندر فراری و پیشرانههای V10 مکلارن گرفته تا موتورهای V8 و سیستمهای پیچیده هیبریدی، تاریخ فرمول یک را میتوان به چند دوره مهم تقسیم کرد.
1990 تا 1994؛ دوران موتورهای 3.5 لیتری و تنوع سیلندرها

ر آغاز دهه ۹۰ میلادی، خودروهای فرمول یک از موتورهای تنفس طبیعی با حجم 3.5 لیتر استفاده میکردند. در این دوره محدودیت مشخصی برای تعداد سیلندرها وجود نداشت و سازندگان با آرایشهای مختلفی مانند V8، V10 و V12 به رقابت میپرداختند.
فراری با موتورهای V12، هوندا با پیشرانههای قدرتمند خود و رنو با موتورهای V10 از مهمترین بازیگران این دوره بودند. صدای بلند و دور موتورهای بالا، یکی از ویژگیهای شاخص خودروهای آن سالها محسوب میشد.
1995 تا 1999؛ کاهش حجم موتور و قدرتنمایی V10

از فصل 1995، حجم موتورهای فرمول یک از 3.5 لیتر به 3 لیتر کاهش پیدا کرد. با وجود ادامه استفاده از آرایشهای مختلف در ابتدای این دوره، موتورهای V10 بهتدریج به انتخاب اصلی تیمها تبدیل شدند.
مکلارن، فراری و ویلیامز در این سالها با پیشرانههای مختلف رقابت میکردند و فناوری ساخت موتورهای سبکتر، قدرتمندتر و کممصرفتر اهمیت بیشتری پیدا کرد.
2000 تا 2005؛ سلطه موتورهای 10 سیلندر

از سال 2000، مقررات فرمول یک استفاده از موتورهای 3 لیتری V10 را الزامی کرد. به این ترتیب، دوران تنوع در تعداد سیلندرها به پایان رسید و تمام تیمها باید از ساختار یکسانی در تعداد سیلندرها استفاده میکردند.
این نسل از موتورها به دلیل دور موتور بسیار بالا، صدای خاص و توان خروجی چشمگیر، یکی از خاطرهانگیزترین دورههای تاریخ فرمول یک را رقم زد.
در این سالها فراری با مایکل شوماخر به دوران طلایی خود رسید و موتورهای V10 نقش مهمی در موفقیت تیمهای برتر داشتند.
2006 تا 2013؛ بازگشت V8 به قلب خودروهای فرمول یک

فصل 2006 آغاز دوره جدیدی در مقررات پیشرانههای فرمول یک بود. موتورهای 3 لیتری V10 جای خود را به پیشرانههای 2.4 لیتری V8 دادند؛ تغییری که با هدف کاهش قدرت و هزینههای فنی صورت گرفت.
این موتورها در سالهای بعد به یکی از نمادهای فرمول یک تبدیل شدند. در این دوره، ردبول با سباستین فتل به سلطه چهار ساله خود در رقابتهای قهرمانی رسید و مرسدس نیز در سالهای پایانی این نسل حضور قدرتمندی پیدا کرد.
آخرین مسابقه با موتورهای V8 در فصل 2013 برگزار شد و پس از آن، فرمول یک وارد عصر جدیدی شد.
2014 تا 2025؛ آغاز دوران موتورهای V6 توربوهیبرید

یکی از بزرگترین تحولات تاریخ فرمول یک در سال 2014 اتفاق افتاد. موتورهای V8 کنار گذاشته شدند و پیشرانههای 1.6 لیتری V6 توربوشارژ هیبریدی جای آنها را گرفتند.
این نسل علاوه بر موتور احتراق داخلی، از سامانههای بازیابی انرژی نیز استفاده میکرد. سیستم MGU-K انرژی جنبشی حاصل از ترمزگیری و سیستم MGU-H انرژی حرارتی گازهای خروجی اگزوز را بازیابی میکردند.
ورود این فناوریها باعث شد ساختار فنی خودروها پیچیدهتر شود و نقش مدیریت انرژی در مسابقات افزایش پیدا کند.
مرسدس در ابتدای این دوره عملکردی فوقالعاده داشت و پس از آن نیز تیمهایی مانند فراری و ردبول با توسعه پیشرانههای خود توانستند رقابت نزدیکتری ایجاد کنند.
2026 تا 2027؛ نسل جدید V6 با قدرت الکتریکی بیشتر

از فصل 2026، فرمول یک بار دیگر وارد مرحله تازهای از تحولات فنی شد؛ هرچند ساختار اصلی موتور احتراق داخلی همچنان 1.6 لیتری V6 توربوشارژ باقی ماند.
مهمترین تغییرات این نسل عبارتاند از:
-
افزایش سهم نیروی الکتریکی و نزدیک شدن سهم انرژی الکتریکی و احتراق داخلی به نسبت 50 به 50.
-
حذف سیستم بازیابی انرژی حرارتی MGU-H.
-
افزایش توان سیستم الکتریکی MGU-K به 350 کیلووات.
-
استفاده از سوختهای پایدار پیشرفته.
-
سادهتر شدن ساختار پیشرانهها و کاهش وابستگی به برخی فناوریهای پیچیده نسل قبلی.
در فصل 2027 نیز همین ساختار فنی مبنای رقابت تیمها خواهد بود و موتورهای 1.6 لیتری V6 توربوهیبرید همچنان مورد استفاده قرار میگیرند.
نگاهی به آینده؛ آیا V8 دوباره برمیگردد؟

تحولات موتورهای فرمول یک به همینجا ختم نمیشود. با توجه به توافق اعلامشده میان FIA، مدیریت فرمول یک، تیمها و سازندگان پیشرانه، احتمال بازگشت موتورهای V8 از فصل 2030 مطرح شده است.
بر اساس چارچوب پیشنهادی، قرار است پیشرانههای 2.1 لیتری V8 توربوشارژ با سیستم هیبریدی محدودتر جایگزین نسل فعلی شوند. البته این برنامه هنوز نیازمند تصویب نهایی شورای جهانی ورزشهای موتوری FIA است.
جدول خلاصه تاریخچه موتورهای فرمول یک
|
سال |
نوع موتور |
حجم |
|---|---|---|
|
1990–1994 |
V8، V10 و V12 تنفس طبیعی |
3.5 لیتر |
|
1995–1999 |
عمدتاً V10 تنفس طبیعی |
3 لیتر |
|
2000–2005 |
V10 تنفس طبیعی |
3 لیتر |
|
2006–2013 |
V8 تنفس طبیعی |
2.4 لیتر |
|
2014–2025 |
V6 توربوهیبرید |
1.6 لیتر |
|
2026–2027 |
V6 توربوهیبرید نسل جدید |
1.6 لیتر |
|
2030 (پیشنهادی) |
V8 توربوشارژ هیبریدی محدود |
2.1 لیتر |