بررسی حقوقی یک قتل در زمین فوتبال
بررسی ابعاد حقوقی برخورد مرگبار دروازه‌بان آندورا با مهاجم تنریف نشان می‌دهد مرز قانونی حادثه ورزشی و جرم کیفری، پیچیده‌تر از قضاوت‌های احساسی اولیه است.
صفحه ورزشی - فوتبال خارجی | در دقیقه ۹۷ دیدار روز دوشنبه دوم نوامبر تیم‌های تنریف و آندورا، زانوی خسوس اوونو دروازه‌بان آندورا با شدت به سینه خسوس دی‌میگل آلامدا مهاجم ۳۰ ساله حریف برخورد کرد. دی‌میگل بلافاصله در زمین بازی دچار ایست قلبی تنفسی شد و یک روز بعد در بیمارستان درگذشت. اوونو با کارت قرمز مستقیم از زمین اخراج شد و سوت پایان مسابقه به صدا درآمد. از آن لحظه تا همین امروز کل دنیای فوتبال شوکه و بهت‌زده و سوگوار است.
اسپانیایی‌ها سعی دارند به این سوال جواب بدهند، سوالی که سال‌هاست پاسخی قطعی برای آن پیدا نشده: چه زمانی و در چه شرایطی یک ضربه در فوتبال دیگر حادثه‌ای ورزشی قلمداد نشده و به یک جرم کیفری تبدیل می‌شود؟
هر فردی که وارد فوتبال حرفه‌ای می‌شود، به شکل ضمنی پذیرفته است که در معرض ضربه و درگیری فیزیکی قرار بگیرد. این مفهومی حقوقی است که از آن به عنوان «خطر مجاز» یا ریسک پذیرفته‌شده یاد می‌شود. نظام‌های قضایی در همه کشورها سطحی از برخورد فیزیکی را درون ورزش مجاز می‌دانند، این سطح از برخورد فیزیکی در هر جای دیگری غیرقابل قبول است ولی در ورزش مجاز، البته مشروط به اینکه این برخوردها در مرزهای عرفی بازی رخ دهد و خارج از عرف فوتبال نباشد.
نکته کلیدی اینجاست که این مرزها ثابت و غیر قابل انعطاف نیستند. آنچه حقوق جزا ارزیابی می‌کند، منطقی بودن رفتار در بستر و لحظه مسابقه است. متغیرهایی مثل نتیجه بازی، دقیقه مسابقه و دینامیک حرکت برای قاضی اهمیت دارد. خروج دروازه‌بان برای دفع توپ یک کنش کاملاً طبیعی در فوتبال است، اما اینکه شکل اجرای این خروج در مرزهای عرفی فوتبال بازی یا از آن فراتر رفته، یک پرسش تخصصی و فنی است، که کارشناسهای حقوقی دستگاه قضایی اسپانیا و در نهایت قاضی باید درباره‌اش حکم صادر کنند.
قصد عمدی یا سهل‌انگاری مرگبار
حقوق جزا بین دو نوع ایجاد صدمه تفاوت قائل است: تمایل مستقیم به آسیب‌رسانی (عمد) یا آسیب‌زدن بر اثر رعایت نکردن احتیاط و مراقبت لازم (بی‌احتیاطی یا سهل‌انگاری). در دنیای ورزش، خطای عمدی وجود دارد و محکوم می‌شود. به عنوان نمونه، دیوان عالی اسپانیا در سال ۲۰۲۵ حکم ۶ سال حبس را برای فوتبالیستی تایید کرد که پس از اخراج به زمین برگشت و با لگدی سهمگین از پشت به حریف، او را ویلچرنشین کرد.
در نقطه مقابل، اثبات سهل‌انگاری و بی‌احتیاطی شدید نیازی به اثبات قصد آسیب ندارد، بلکه بررسی می‌کند که آیا رفتار بازیکن از استانداردهای یک ورزشکار حرفه‌ای در آن سطح فاصله داشته است یا نه. مجازات جرم سهل‌انگاری و بی‌احتیاطی شدید از یک تا چهار سال زندان است. اما مفهوم حقوقی دیگری به نام «قصد احتمالی» مطرح می‌شود. فرد خاطی مستقیماً خواهان این نیست که نتیجه عملش مرگ یک انسان ابشد، اما احتمال بروز آن را پیش‌بینی می‌کند و با بی‌تفاوتی به کارش ادامه می‌دهد.
تفاوت این حالت با بی‌احتیاطی این است که در بی‌احتیاطی فرد تصور می‌کند اتفاق بدی نخواهد افتاد، اما در قصد احتمالی برایش اهمیتی ندارد که فاجعه رخ می‌دهد یا نه. مجازات قتل همراه با قصد، از ۱۰ سال حبس آغاز می‌شود.
معنی این حرفها این نیست که اثبات قصد احتمالی در فوتبال غیرممکن است. مساله اینجا است که اثبات قصد احتمالی قتل تنها زمانی محقق می‌شود که رفتار بازیکن ویژگی‌هایی داشته باشد که از عرف بازی فوتبال فراتر باشد. مثلا شدت غیرمتعارف در کورس برای تصاحب توپ، زاویه حمله غیرمتعارف و حمله فیزیکی‌ای که با روح ورزش در تضاد باشد. اگر چنین فاکتورهایی نباشد، بالاترین عنوان مجرمانه‌ای که مراجع قضایی می‌توانند دروازه‌بان آندورا را متهم کنندن اتهام بی‌احتیاطی شدید است.
دلیل این احتیاط روشن است: اگر قانون بخواهد بازیکنان را به خاطر چالش‌های طبیعی بازی به ۱۰ سال حبس محکوم کند، فوتبال حرفه‌ای از نظر حقوقی دیگر امکان حیات نخواهد داشت. به همین دلیل قانون‌گذار خط قرمز را بالاتر کشیده، اما این خط قرمز پابرجاست.
ابهام دادستانی: پیچیدگی در اثبات یا مختومه شدن پرونده؟
اینکه دادستان پرونده این ماجرا را مساله‌ای «بسیار دشوار» توصیف کرده، به معنای پیش‌بینی برائت متهم نیست، بلکه توصیفی دقیق از پیچیدگی روند اثبات در مراجع قضایی است. برای تعیین صلاحیت حقوقی پرونده، دادگاه به سه گزارش کلیدی نیاز دارد: نتیجه کالبدشکافی (برای مشخص شدن اینکه مرگ ناشی از ضربه مستقیم بوده، برخورد به زمین یا بیماری قلبی زمینه‌ای)، آزمایش‌های تخصصی بیومکانیک (تحلیل فریم به فریم مسیر حرکتی بدن اوونو) و در نهایت ارزیابی پزشکی قانونی از اینکه آیا رفتار او با استانداردها فاصله داشته است یا نه. بدون این سه عنصر، هیچ اتهامی قابل اثبات نخواهد بود. مثل پرونده مرگ آدام جانسون، بازیکن هاکی روی یخ در ناتینگهام در اکتبر ۲۰۲۳ بر اثر برخورد تیغه اسکیت حریف که بعد از گذشت ماه‌ها تحقیقات درباره آن ادامه دارد.
اشتباه مکرر در بازتاب رسانه‌ای این قبیل حوادث، خلط پیچیدگی اثبات جرم و مختومه شدن حتمی پرونده است. یعنی رسانه‌ها بدون در نظر گرفتن پیچیدگی‌های حقوقی وقتی روند رسیدگی طولانی می‌شود می‌گویند پرونده مختومه شده و بازیکن خاطی دیگر مجازات نخواهد شد. در صورتیکه مراجع قانونی می‌گویند بررسی‌ها باید دور از هیاهو، فنی، سخت‌گیرانه و طولانی باشد و نباید زیر بار فشارهای روانی ساعات اولیه تحت تاثیر قرار بگیرد.
اگر تحقیقات قضایی به این نتیجه برسد که اوونو دقیقاً همان کاری را انجام داده که هر دروازه‌بان حرفه‌ای دیگری در آن صحنه انجام می‌داد، دادگاه باید آن را با شفافیت اعلام کند. اما اگر اثبات شود نحوه خروج او دور از عرف استاندارد یک گلر حرفه‌ای بوده، قانون باید بدون توجه به مصلحت‌اندیشی‌های فوتبالی و حواشی باشگاه‌ها آن را اعلام کند.
