وقتی شروع خوب، ذهن یک تیم را تغییر میدهد
فوتبال فقط با پا بازی نمیشود؛ گاهی یک مسابقه، پیش از آنکه در زمین آغاز شود، در ذهن بازیکنان شکل گرفته است.
لیگ برتر تازه شروع شده و هنوز آنقدر زود است که از روی یک نتیجه درباره قهرمان، مدعیان یا تیمهای ناکام فصل قضاوت کنیم. اما یک موضوع را نمیتوان نادیده گرفت: شروع خوب، فقط سه امتیاز به حساب تیم واریز نمیکند؛ گاهی بخشی از سرمایه روانی یک تیم را هم میسازد.
در هفته نخست لیگ برتر، ۹ مسابقه برگزار شد و ۱۷ گل به ثمر رسید. استقلال با پیروزی ۴ بر صفر شروعی قدرتمند داشت و پرسپولیس و سپاهان نیز با برد ۲ بر صفر، فصل را با سه امتیاز آغاز کردند.
اما سؤال روانشناختی اینجاست: این بردها دقیقاً چه چیزی را در ذهن بازیکنان تغییر میدهند؟
یک تیم تازهوارد به فصل، معمولاً با مجموعهای از سؤالها روبهروست؛ آیا تمرینات جواب داده؟ بازیکنان جدید با تیم هماهنگ شدهاند؟ برنامههای سرمربی در مسابقه رسمی جواب میدهد؟ و مهمتر از همه، «ما واقعاً چقدر خوب هستیم؟»
برد اول میتواند برای مدتی به این سؤالها پاسخ مثبتی بدهد.
بازیکنی که در نخستین مسابقه فصل عملکرد خوبی داشته، احتمالاً با اعتماد بیشتری وارد مسابقه دوم میشود. مهاجمی که خیلی زود گل میزند، فشار ذهنی کمتری برای گل بعدی احساس میکند. مدافع و دروازهبانی که در بازی اول کلینشیت کرده، با آرامش بیشتری وارد دوئلهای بعدی میشود. حتی نیمکت تیم نیز ممکن است از نظر روانی شرایط متفاوتی پیدا کند.
این همان چیزی است که در روانشناسی ورزش میتوان از آن بهعنوان شکلگیری اعتمادبهنفس و خودباوری جمعی یاد کرد. البته نباید آن را با یک فرمول ساده اشتباه گرفت؛ پژوهشها درباره رابطه اعتمادبهنفس و عملکرد ورزشی نتایج کاملاً یکسانی ندارند، اما نقش اعتمادبهنفس در عملکرد ورزشکاران بهطور جدی مورد مطالعه قرار گرفته است.
با این حال، یک دام هم وجود دارد: برد اول نباید به توهم برتری تبدیل شود.
اگر یک تیم بعد از یک پیروزی پرگل تصور کند که همه مشکلاتش حل شده، همان اعتمادبهنفس میتواند به غرور و دستکم گرفتن رقیب تبدیل شود. از طرف دیگر، تیمی که در هفته اول شکست خورده، لزوماً تیم ضعیف فصل نیست. گاهی شکست زودهنگام میتواند باعث اصلاح سریعتر، افزایش تمرکز و حتی شکلگیری انگیزهای مضاعف شود.
بنابراین شاید بهتر باشد هفته اول لیگ را نه بهعنوان «پیشبینی آینده»، بلکه بهعنوان اولین پیام روانی فصل ببینیم.
برد اول به یک تیم میگوید: «میتوانیم.»
شکست اول میتواند بگوید: «باید تغییر کنیم.»
و تساوی اول شاید یادآوری کند: «هنوز برای قضاوت زود است.»
لیگ طولانی است و فوتبال بارها نشان داده که قهرمان فصل، الزاماً تیمی نیست که در هفته اول صدرنشین بوده؛ اما تیمی که از همان ابتدا بتواند اعتمادبهنفس، تمرکز و انگیزه خود را درست مدیریت کند، یک قدم مهم در مسیر طولانی فصل برداشته است.
از این هفته، قرار است فوتبال را از همین زاویه نگاه کنیم؛ نه فقط اینکه چه کسی برد و چه کسی باخت، بلکه اینکه این برد و باخت با ذهن آدمهای داخل زمین چه کرد.
