دیوانگی هم عالمی دارد؛ وقتی معافیت، از مسئولیت مهمتر میشود
اگر آنچه درباره تلاش علیرضا بیرانوند برای گرفتن معافیت از سربازی با استناد به مسائل روانی و خالکوبی مطرح شده، واقعیت داشته باشد، مسئله فقط یک پرونده نظام وظیفه یا یک فوتبالیست مشهور نیست؛
مسئله، تصویری است که چنین رفتاری از نسبت «مسئولیت» و «امتیاز» در جامعه به نمایش میگذارد.
سربازی ممکن است موضوعی محل بحث و حتی محل نقد جدی باشد اما اگر کسی برای فرار از یک تکلیف قانونی، حاضر شود برای خودش عنوانی بسازد یا از مشکلی بهعنوان ابزار معافیت استفاده کند که واقعاً به آن مبتلا نیست، این دیگر صرفا استفاده از یک راه قانونی نیست، تبدیلکردن قانون به چیزی است که باید هر طور شده دور زده شود.
بیرانوند فقط یک شهروند عادی نیست. او سالها پیراهن تیم ملی را پوشیده، میلیونها نفر بازیهایش را دیدهاند و برای بخش بزرگی از جامعه، بهویژه نوجوانان، یک چهره شناختهشده و الگو محسوب میشود. آدمی که در چنین جایگاهی قرار دارد، خواهناخواه درباره رفتارهایش مسئولیت اجتماعی بیشتری دارد. نمیتوان وقتی پای افتخار و شهرت در میان است، از «ملی بودن» سخن گفت و وقتی پای یک مسئولیت عمومی به میان میآید، دنبال راه فرار گشت.
البته باید میان داشتن واقعی یک بیماری یا شرایط پزشکی و ادعای داشتن آن برای رسیدن به معافیت تفاوت گذاشت. بیماری روانی شوخی نیست و نباید به ابزاری برای فرار از مسئولیت تبدیل شود. همانطور که خالکوبی نیز به خودی خود چیزی نیست که بتوان از آن نتیجه گرفت فردی دچار اختلال روانی است. تشخیص بیماری باید کار پزشک و مراجع قانونی باشد، نه افکار عمومی و نه فضای رسانهای.
اما اگر در نهایت مشخص شود فردی صرفا برای رسیدن به یک امتیاز قانونی، خودش را صاحب مشکلی معرفی کرده که واقعا ندارد، پرسش اخلاقی بسیار ساده است: ارزش یک معافیت چقدر است که انسان حاضر شود اعتبار و صداقت خودش را برای آن هزینه کند؟
تلختر اینکه جامعه ما بیش از آنکه از اصل «قانون» آسیب ببیند، از عادیشدن فرهنگ دورزدن قانون آسیب میبیند؛ فرهنگی که در آن آدمها تا وقتی قانون به نفعشان است، از آن دفاع میکنند و وقتی قانون برایشان هزینه ایجاد میکند، به دنبال راهی برای بیاثرکردنش میگردند.
و شاید بد نباشد این سوال را نه فقط از یک فوتبالیست، بلکه از همه خودمان بپرسیم: اگر قرار باشد هر مسئولیتی را فقط وقتی بپذیریم که برایمان منفعت داشته باشد، دیگر چیزی به نام مسئولیت اجتماعی باقی میماند؟
شهرت، قرارداد چند میلیاردی و محبوبیت عمومی، هیچکدام انسان را از مسئولیت در برابر قانون و جامعه معاف نمیکند. برعکس؛ هرچه آدم مشهورتر باشد، حساسیت نسبت به صداقت و رفتار او باید بیشتر باشد.
